از روغن‌های اسانسی و فرگرنس‌ها

انتخاب روغن اسانسی برای پوست صورت

از زمان راه‌اندازی این سایت هرازگاهی یک‌بار سوالی دریافت می‌کنم درمورد روغن‌های اسانسی. اینکه چه هستند، آیا منظورم از روغن‌های اسانسی همان “اسانس” است؟. اینکه چطور باید تشخیص داد، چه روغن اسانسی‌ای برای پوست مناسب است. و از همه‌ی سوالات مکررتر و بیشتر: “چرا هرچقدر اسانس به صابون می‌زنم صابون نهایی معطر نمی‌شود؟!” 

تصمیم گرفتم در یک پست به صورت جامع هرآنچه از روغن‌های اسانسی خوانده‌ام و هرآنچه تجربه‌کرده‌م بنویسم. در نوشتن بخش نگهداری روغن‌های اسانسی از آموزش‌های کاربردی ویکی‌هاو استفاده کرده‌ام.

Essential Oil یا روغن اسانسی چیست؟

روغن اسانسی، روغن بسیار معطر و فرّاری‌ست که از تقطیر برگ، گلبرگ، بذر، دانه یا ساقه گیاهان در شرایطی خاص به دست می‌آید. روغن‌ اسانسی همان‌طور که از نام آن پیداست، خالص‌ترین و تغلیظ‌‌شده‌ترین عطری‌ست که می‌توان از بخش معطر گیاهان به‌دست‌آورد به طوری که عطر مذکور تمامی ویژگی‌های گیاه موردنظر را درخود حفظ کرده باشد.
تولید روغن‌های اسانسی فرآیندی بسیار زمانبر، و درصد استحصال نمونه‌های خالص این روغن، بسیار پایین است. برای مثال درصد استحصال روغن اسانسی از متداول‌ترین گونه‌های گیاه لوندر ۰.۵ ٪ الی ۱٪  است. یعنی از هر یک‌کیلو گلبرگ لوندر ۵ گرم تا ۱۰ گرم روغن اسانسی لوندر به دست می‌آید. نتیجه آنکه روغن‌های اسانسی به خاطر قیمت بالای آنها تا همین چنددهه پیش صرفن در ساخت عطرها و لوازم آرایشی طبیعی استفاده می‌شد. 

در دهه‌های اخیر و با اقبال روبه‌گسترش محصولات مراقبتی طبیعی و رشد جنبش خودت بساز، روغن‌های اسانسی نیز فراتر از عطر و بوی خود، به واسطه تجمیع و تشدید خواص گیاه مطبوع در آنها، ارزشی نویافته کسب کردند. دیگر حتی برای شرکت‌های آرایشی بهداشتی با محصولات اقتصادی هم، جایگزین کردن اسانس‌های مصنوعی با روغن‌‌های اسانسی توجیه اقتصادی داشت. چرا که برفرض خاصیت آنتی‌باکتریال و ضدجوش یک کیلو برگ ملالوسا آلترنیفولا ( معروف به درخت چای ) در تنها یک گرم از روغن اسانسی درخت چای متمرکز است.

روغن اسانسی در صابون‌سازی

 عرضه عمومی روغن‌های اسانسی در رشد و گسترش کسب‌وکارهای خانگی ساخت صابون دست‌ساز در غرب بسیار موثر بوده است. تا پیش از آن به نظر می‌رسد صابون‌سازان غربی در تولید و بازاریابی‌ محصولات دست‌ساز خود با همان مشکلاتی روبرو بودند که امروز، هم‌تایان ایرانی‌‌شان با آنها مواجه‌ هستند:
عدم دوام عطر اسانس‌های خوراکی در ph قلیایی صابون‌، تشدید واکنش و خراب شدن صابون به‌واسطه استفاده از اسانس‌های عطرسازی، و ناکارآمدی روش‌های باستانی مثل خواباندن و بن‌ماری کردن گیاهان معطر در روغن‌های پایه.

عطر روغن‌ اسانسی چنانچه پیشتر گفته شد، به واسطه تجمیع و تمرکز بالا، طی فرآیند صابونی شدن متحمل کمترین آسیب ممکن می‌شود و صابون نهایی معطر باقی می‌ماند. از طرف دیگر با استفاده از روغن اسانسی گیاهانی که خاصیت درمانی آنها بر پوست ثابت شده‌است، می‌توان صابون را از یک تمیزکننده به یک محصول مراقبتی ارتقا داد. این دلایل باعث شده روغن اسانسی به سرعت به یکی از مواد اولیه‌ی غیرقابل جایگزین در کسب‌وکارهای صابون‌سازی و ساخت دست‌سازه‌های بهداشتی-مراقبتی تبدیل شود.

Fragrance Oil یا روغن‌ عطری چیست؟

روغن‌های عطری ترکیباتی هستند از عناصر معطرکننده مصنوعی با پایه‌ روغن که در صابون‌سازی و سایر محصولات آرایشی-بهداشتی کاربرد دارند. فرگرنس اویل‌ها همچنین، از مواد اولیه‌ی ساخت اسانس‌های مصنوعی مورد استفاده در صنایع عطرسازی و صنایع غذایی هستند. 
قیمت به نسبت بالای روغن‌‌های اسانسی و نیز دامنه محدود آن‌ها – چراکه استحصال روغن اسانسی تنها از بعضی گیاهان ممکن است – باعث ورود فرگرنس‌ها به عرصه ساخت صابون دست‌ساز شد. هرچند فرگرنس‌ها مطابق تعریف، موادی مصنوعی هستند و برخلاف روغن‌های اسانسی خواص درمانی-مراقبتی به دست‌سازه‌های بهداشتی ما اضافه نمی‌کنند. اما حتمن شما نیز با من موافقید که “عطر تمشک تازه” و ” عطر جنگل‌های استوایی” و “بوی رطوبت اقیانوس” طوری مدهوش کننده هستند که مصنوعی بودنشان خاطرت را آزرده نکند.

روش‌های تشخیص، نگهداری و استفاده

تشخیص 

قیمت و کیفیت روغن‌‌های اسانسی درست مثل روغن‌ها و میوه‌ها و تقریبن هر محصول گیاهی دیگری متغیر‌یست از گیاه مطبوعشان و درصد استخصال و شیوه تولید آنها. بنابراین برخلاف روغن‌های فرگرنسی هر شرکت و همین‌طور اسانس‌های مصنوعی که معمولن قیمت ثابتی دارند، قیمت روغن‌های اسانسی گیاهان مختلف با هم متفاوت است و نام گونه‌ی گیاهی که روغن اسانسی از آن استحصال شده نوشته می‌شود. نکته دیگری که در تشخیص روغن اسانسی از روغن‌های فرگرنسی و همین‌طور اسانس‌های مصنوعی کمک می‌کند این است. که درصد خلوص یا رقیق‌شدگی روغن اسانسی در مشخصات آن ذکر می‌شود. خلوص ۱۰۰٪ روغن‌های اسانسی پلنت تراپی را که تصویر آن در بالا آمده ببینید. یا خلوص ۱۵٪  روغن اسانسی درخت چای در تصویر پایین .

از طرف دیگر شیوه تولید روغن‌های اسانسی نیز معمولن در توضیح محصول ذکر می‌شود. چرا که شیوه‌های مختلف تقطیر ( آب، بخار آب، آب و بخار آب ) و در مورد مرکبات پرسِ سرد گیاهان روغن‌های اسانسی‌ای با کیفیت‌های مختلف و کابردهای متفاوت به دست می‌دهد.

نگه‌داری

روغن‌های اسانسی به علت فرّار بودن در دمای محیط مستلزم نگاه‌داری در شرایط خاصی هستند. برای جلوگیری از اکسید شدن و نابود شدن عطر این روغن‌ها لازم است :

  •  آنها  را در بطری‌های شیشه‌ای تیره رنگ نگه‌دارید. از نگه‌داری آن در بطری پلاستیکی یا بطری شیشه‌ای شفاف بپرهیزید.
  • آن‌ها را در محیطی با دمای ثابت، خشک و خنک و دور از تابش مستقیم آفتاب بگذارید. کمد اتاقی با دمای ثابت یا یخچال گزینه‌های مناسبی هستند. 
  • اگر روغن اسانسی شما به همراه قطره چکان عرضه شده، قطره‌چکان را فقط برای استفاده داخل بطری قرار دهید و پس از استفاده قطره‌چکان را از روغن خارج کنید.
  • درب بطری آن را همیشه کیپ بندید. هوا اکسیداسیون هرنوع روغنی را سرعت می‌بخشد.
  • تاریخ انقضای روغن‌های اسانسی کوتاه است و بهتر است بیش از ۶ ماه بدون استفاده باقی نمانند.
کاربردها و موارد احتیاط مصرف

روغن‌های اسانسی علاوه بر ساخت دست‌سازه‌های بهداشتی و مراقبتی در آروماتراپی و ماساژدرمانی نیز کاربرد گسترده‌ای دارند. در استفاده از روغن‌های اسانسی و فرگرنسی باید به نکات زیر توجه داشت : 

  • روغن‌های اسانسی نیز مانند سایر روغن‌ها قابلیت اشتعال و دمای احتراق دارند، استفاده از آنها در روغن‌سوز‌های معمولی و بر روی شعله مستقیم شمع توصیه نمی‌شود. بهتر است برای به کاربردن روغن‌های اسانسی در آروماتراپی از دیفیوزرهای مخصوص روغن اسانسی استفاده کنید.
  • مصرف خوراکی یا موضعی و حتی استنشاق برخی از انواع روغن‌های اسانسی خالص و رقیق نشده برای کودکان مضر است و مصرف مداوم آن روی کودکان باعث مسمومیت آنها می‌شود. قبل از ماساژ روغن اسانسی روی کودک نوزاد خود از کید-سِیف ( kid-safe ) بودن آن اطمینان حاصل کنید. در همه‌ حال روغن‌های اسانسی خود را دور از دسترس کودکان نگه‌دارید.
  • زنان باردار و شیرده بهتر است قبل از مصرف روغن‌های اسانسی با پزشک خود مشورت کنند.
  • برای استفاده از روغن‌های اسانسی به عنوان سرم مغذی پوست، ابتدا لازم است چند قطره از آن را در روغن پایه‌ای مناسب پوست خود رقیق کنید. 

14 دیدگاه در “از روغن‌های اسانسی و فرگرنس‌ها

  • 2019-07-06 در16:31
    Permalink

    خیلی ممنون بابت سایت خوبتون میشه روش درست کردن روغن های اسانسی بگین؟

    پاسخ
    • 2019-07-07 در13:15
      Permalink

      نوشته شده، برای کاربردهای مختلف. روش‌های مختلف با تقطیر با آب، تقظیر با بخار آب و ا ترکیبی از هم آب و هم بخار آب.

      پاسخ
  • 2019-08-26 در14:34
    Permalink

    سلام میخوام صابون توی خونه درست کنم ولی چون اوایل کارم خیلی اسانس ها رو گرون میگن حداقل فروش میگن یک کیلو ,ک این برا من هزینش زیاده…. میتونم از عطرهای بدون الکل استفاده کنم ؟ممنون میشم جواب بدید

    پاسخ
    • 2019-11-01 در13:41
      Permalink

      از قضا این یکی از مشکلات عمومی صابون سازهاست و برای رفع همین مشکل هم هست که پشتیبانی مواپد اولیه رو یکی از مسئولیات و خدمات خودمون قرار دادیم. می تونید برای تهیه روغن های اسانسی و فرگرنسی باکیفیت در حجم های پایین و مقرون‌به‌صرفه به سایت فروشگاه ما به آدرس http://www.edensgarden.ir سر بزنید.

      عطرهای روغنی و بدون الکل که عطرفروشی‌ها دارند هم مناسب صابون‌سازی نیست چون حلال‌هایی داره که باعث تسریع واکنش میشه. تو این پست می‌تونید در مورد مشکلاتی که استفاده از این عطرها برای صابون ایجاد می کنه بخونید.

      پاسخ
    • 2020-09-23 در22:54
      Permalink

      سلام وقتتون بخیر ببخشید اگر دنبال ساختن صابونی باشیم که بهترین کیفیت صابون و کمترین ضرر رو برای پوست داشته باشه کدوم روش سالم تره ذوب کن و بریز یا‌ساخت کلد پرس از صفر تا صد در خانه؟

      پاسخ
  • 2019-09-22 در00:35
    Permalink

    سلام وقت بخیر،صابون پایه من صابون مراغه سفید هست که چون با دنبه درست شده بوی بدی میده،چطور میتونم این بو رو از بین ببرم؟ممنون

    پاسخ
    • 2019-11-01 در11:32
      Permalink

      بوی صابون تازه حتی از بوی دنبه گوشفند هم قوی‌تره اما با روغن اسانسی و فرگرنسی مخصوص صابون‌سازی به راحتی از بین می‌ره. بوی صابون مراغه هم ب همین ترتیب باید برای رفعش از روغن اسانسی یا فرگرنسی استفاده کنید نه اسانس های مصنوعی موجود در بازار.

      پاسخ
  • 2020-08-16 در13:27
    Permalink

    با سلام و خسته نباشید
    من از روغن اسانسی پرتقال استفاده میکنم اما بعد از برش صابون و بعد از چندروز بوی روغن پرتقال از بین رفته و بوی شدید پیه میدهد به نظرتان راهکار چیست؟

    پاسخ
    • 2020-08-16 در13:58
      Permalink

      قطعن اونچه استفاده کردید روغن اسانسی خالص نبوده. یا اسانس مصنوعی اسانش‌سوزها بوده یا یک محصول کاملن رقیق شده و ضعیف دیگه. عطر روغن اسانسی خالص خیلی قویه و تا مدت ها می‌مونه در صابون.

      پاسخ
      • 2020-08-16 در16:21
        Permalink

        ممنونم از راهنماییتون بله امکانش هست.چون من برای ۵۰ سی سی عطر ۵۰ هزار داده بودم.

        پاسخ
  • 2020-11-18 در19:37
    Permalink

    آیا میشه در ساخت صابون برای اینکه صابون رنگ بگیرد از رنگ خوراکی استفاده کرد؟

    پاسخ
    • 2020-11-22 در16:08
      Permalink

      نه معلومه که نه. رنگ خوراکی رنگ پس میده به پوست.

      پاسخ
  • 2020-12-24 در19:32
    Permalink

    یسوال که خیلی ذهنمو مشغول کرده تفاوت اسانس های مورد استفاده در صابون سازی روش سرد با شمع سازی در چیه
    هر دو اسانس های محلول در چربی هستند

    پاسخ
    • 2020-12-31 در15:32
      Permalink

      اصلن ربطی به هم ندارند. گمان نمی کنم در شمع سازی ( حداقل در ایران ) کسی از روغن اسانسی خالص یا فرگرنس اویل خالص آرایشی بهداشتی استفاده کند.

      پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

error: متاسفانه شما نمی توانید این کار را انجام دهید!